జాషువా పద్యంలో కరుణ రసం- తులనాత్మక పరిశీలన

ఒక ప్రతిభావంతుడైన కవి తను కవిత్వీకరించాలనుకున్న ఏ వస్తువును అయినా, అది తన ఊహలో సౌందర్యవంతంగా, శాశ్వతంగా నిలిచిపోయేలా, సరికొత్త శైలిని, అభివ్యక్తిని, మంచి అలంకారభాషను జోడిస్తాడు. అలా జాషువా కలం నుండి జాలువారిన అనేక పద్యాలు తెలుగు పద్య సాహిత్యంలో అపూర్వమైన ఖండకావ్యాలుగా మిగిలిపోయాయి. రత్నమై మెరిసాయి.

అందులో ‘శ్మశాన వాటి’ ఖండిక – ఒక విశిష్ట కృతి. ఇది కేవలం ఒక పద్య కవితా ఖండిక మాత్రమే కాదు, జీవితంలోని కఠినమైన సత్యాన్ని, తాత్వికతను, సామాజిక అంతరాలను సూక్ష్మంగా చిత్రించిన ఒక కొత్త అద్దం లాంటిది. ఈ ఖండికలో జాషువా గారు శ్మశానాన్ని ఒక మరణ స్థలంగా కాకుండా, జీవితంలోని అసలైన విలువలను, మనిషిలోని స్వార్థాన్ని, మమకారాన్ని, అహంకారాన్ని బట్టబయలు చేసే ఒక వేదికగా చిత్రీకరించారు.
_________________

ఇందులో తొమ్మిది పద్యాలు ఉన్నాయి. మొదటిది శార్దూల రీతిలో రచించిన ‘ఎన్నో యేండ్లు గతించిపోయినవి గానీ’ అయితే, చివరిది ఉత్పలమాల రీతిలో రచించిన ‘వాకొనరాని గొప్పధనవంతుని’ అనే పద్యం. ఈ పద్యాల్లో శ్మశానం అనేది సమాజంలోని అన్ని వర్గాల వారికీ, ధనవంతులకీ, పేదలకీ, రాజులకీ, సామాన్యులకీ చివరి మజిలీ అని, అక్కడ అందరూ సమానమేనని జాషువా అద్భుతంగా ఆవిష్కరించారు. బతికి ఉన్నప్పుడు ఒకరిపై ఒకరు ద్వేషం పెంచుకునే స్వార్థాన్ని, మరణం తర్వాత అది ఎంత అల్పమైందో కవి సూచించారు.
__________________

సంస్కృత సమాసాలు, తెలుగు జాతీయాలు, లోకోక్తులతో కూడిన జాషువా గారి కవితా శైలి ఈ పద్యాలకు మరింత అందాన్ని చేకూర్చడమే గాక తెలుగు సాహిత్యానికి ఒక విలువైన కానుకగా నిలిచిపోయింది. దీని ద్వారా జాషువా గారు తన తాత్విక దృక్పథాన్ని, సామాజిక స్పృహను అత్యంత ప్రభావవంతంగా వెల్లడించారు. జాషువా గారి రచనల గొప్పదనమే అది. వారి పద్యాలు కేవలం అక్షరాల కూర్పు మాత్రమే కాదు, హృదయాన్ని తాకే భావాల సమ్మేళనం. ‘శ్మశాన వాటి’ లోని తాత్వికత, వారి ఇతర రచనలలోని సామాజిక చైతన్యం..అన్నీ అద్భుతమైనవే.

ఈ రచనలో కరుణ రసంతో పాటు, వైరాగ్యం, తాత్విక చింతన ప్రధానంగా కనిపిస్తాయి. తన అద్భుతమైన పదాల కూర్పుతో, అలంకారాలతో, ప్రతి పద్యంలోనూ ఒక లోతైన భావాన్ని నింపారు. ‘శ్మశానం’ అనే ఒక సాధారణ ప్రదేశాన్ని, మానవ సంబంధాలలోని లోపాలను, జీవితపు అశాశ్వతత్వాన్ని వివరించేందుకు ఒక ప్రతీకగా వాడుకున్నారు.

ఈ పద్య ఖండికలో కరుణరసం పాఠకుల హృదయాన్ని కదిలించి, లోతైన భావోద్వేగాలను కలిగించే శక్తిని కలిగి ఉంటుంది. కరుణరసం అంటే కేవలం దుఃఖం మాత్రమే కాదు. అది సానుభూతి, జాలి, ప్రేమ, విచారం వంటి అనేక భావాల సమ్మేళనం. ఉదాహరణకు, కరుణశ్రీ జంధ్యాల పాపయ్య శాస్త్రి గారు రాసిన ‘నేనొక పూలమొక్క కడ నిల్చి చివాలున కొమ్మవంచి’ అనే పద్యంలో పూవు తనను త్రుంచినప్పుడు అనుభవించే బాధ, కన్నీళ్లు ఆ కావ్యం మొత్తానికి ఒక లోతైన భావనను ఇస్తాయి. పద్యం వింటున్నప్పుడు లేదా చదువుతున్నప్పుడు మన మనసు ద్రవించేలా చేస్తుంది. అందుకే చాలా గొప్ప కావ్యాలలో కరుణరసానికి అత్యంత ప్రాధాన్యత ఉంటుంది. ఒక కావ్యంలో కరుణరసం వివిధ రకాలుగా ప్రాధాన్యత వహిస్తూనే..మానవ సంబంధాలలోని సున్నితమైన అంశాలను, వాటిలోని కష్టాలను, వేదనలను గొప్పగా ఆవిష్కరిస్తుంది. కరుణ రసం అద్భుతంగా పలికిన జాషువా గారి ఈ క్రింది పద్యం చూడండి:

చం.ముదురుతమస్సులో, మునిఁగి పోయినక్రొత్తసమాధిమీదఁ, బైఁ
బొదలుమిణుంగురుంబురువుపోలిక, వెల్గుచునున్నదివ్వె, ఆ
ముద ముడివోయినన్, సమసిపోవుట లే దది దీప మందుమా?
హృదయముసుమ్మి, నిల్పి చనియెన్, గతపుత్రక, యే యభాగ్యయో!

పై పద్యాన్ని పాదాల వారీగా వాటిలోని అర్ధాన్ని , అందులోని కరుణ రసం గురించి వివరించే ప్రయత్నం చేస్తాను.

ఇది చంపకమాల రీతిలో రాయబడిన పద్యం. శ్రావ్యంగా, వేగంగా సాగే నడకను కలిగి ఉంటుంది చంపకమాలలో రాసిన పద్యం. అందుకే, దీనిని ఎక్కువగా ఒక సమస్యను కానీ, పరిస్థితిని కానీ వేగంగా, ఆవేశంగా వివరిస్తున్నప్పుడు వాడతారు. బాధ, ఆవేదన లేదా కోపం వంటి భావాలను వ్యక్తం చేయడానికి చాలా అనుకూలంగా ఉంటుంది.

మొదటి పాదంలో చీకటి, దుఃఖపూరితమైన వాతావరణాన్ని సృష్టించడం జరిగింది. ‘ముదురుతమస్సు’ అంటే గాఢమైన చీకటి అనేది కేవలం రాత్రిని సూచించడమే కాదు, ఒక తల్లి హృదయంలోని అగాధమైన శోకాన్ని కూడా సూచిస్తుంది. “మునిఁగి పోయిన క్రొత్తసమాధి” అనే పదబంధం ఒక బిడ్డ అకాల మరణాన్ని, దాని వల్ల కలిగిన దుఃఖాన్ని సూచిస్తుంది.

రెండవ పాదంలో చీకటిలో సమాధిపై వెలుగుతున్న దివ్వెను ‘మిణుగురు పురుగు’తో కవి పోల్చారు. ఈ పోలిక చాలా శక్తివంతమైనది. ఆ చిన్న కాంతి ఆ సమాధిపై ఎంత ఒంటరిగా, నిస్సహాయంగా ఉందో సూచిస్తుంది. ఆ కాంతి ఆశకు ప్రతీక కాదు, అది కేవలం ఆ విషాదాన్ని, చీకటిని మరింత స్పష్టంగా చూపిస్తుంది.

మూడవ పాదంలో కవి ఒక ప్రశ్న వేస్తున్నారు. ‘ఆ తల్లి ఆనందం అంతరించిపోయినా, ఆ దీపం ఆరిపోవడం లేదు. అది కేవలం ఒక దీపం మాత్రమేనా?’ ఈ ప్రశ్న ద్వారా ఆ దీపం ఒక సాధారణ వస్తువు కాదని, దాని వెనుక ఒక లోతైన భావం ఉందని సూచిస్తున్నారు.

పైన వేసిన ప్రశ్నకు నాలుగవ పాదంలో సమాధానం దొరుకుతుంది. ఆ వెలుగుతున్నది కేవలం ఒక దీపం కాదు. అది బిడ్డను పోగొట్టుకున్న ఒక ‘అభాగ్యురాలైన తల్లి హృదయం’. ఆ తల్లి, ఆ సమాధిపై తన హృదయాన్ని పెట్టి వెళ్ళిపోయింది. ఇక్కడ హృదయాన్ని ‘దీపంతో’ పోల్చడం ద్వారా కవి కరుణ రసాన్ని పతాక స్థాయికి చేర్చారు. ఆ తల్లి దుఃఖం ఎంత లోతైనదంటే, ఆమె తన హృదయాన్నే ఆ సమాధిపై వదిలి వెళ్ళింది అని చెప్పడం ద్వారా మనల్ని గాఢ భావోద్వేగంలో ముంచెత్తి ఒక మానవీయ స్పర్శను చూపించారు జాషువా.‘గతపుత్రక’ అనే పదం చనిపోయిన కుమారుని గురించి చెప్తూ ఆ దుఃఖాన్ని మరింత లోతుగా తెలియజేస్తుంది.

ఈ పద్యంలో ‘ముదురుతమస్సు’, ‘క్రొత్తసమాధి’ వంటి పదాలు ఒక తల్లి గుండెలోని దుఃఖానికి, అంధకారానికి ప్రతీకలు. ఈ చీకటి కేవలం భౌతికమైనది కాదు, అది మానసికమైన శోకం. చిన్న మిణుగురు పురుగు లాంటి దివ్వె, ఆ తల్లి యొక్క నిస్సహాయతను, దుఃఖాన్ని సూచిస్తుంది. ఆమెకు ఆశ లేదు, కానీ తన బిడ్డపై ఉన్న ప్రేమతో ఆ సమాధిని విడిచి వెళ్ళలేకపోతోంది.

ప్రతి పాదంలోనూ ఒక గాఢమైన భావాన్ని, కరుణను, దుఃఖాన్ని చిత్రించి, కరుణ రసాన్ని చాలా శక్తివంతంగా వ్యక్తం చేశారు. ఒక నిర్దిష్టమైన సంఘటనను చెప్పడంతోపాటు బిడ్డను కోల్పోయిన ప్రతి తల్లి బాధను కళ్ళకు కట్టారు. అందుకే ఈ పద్యం చదివిన వారికి సార్వత్రికమైన కరుణ రసం అనుభవంలోకొస్తుంది. ఈ పద్యంలో ఒక తల్లి హృదయ వేదనను, మరణం కూడా ఆర్పలేని అమితమైన ప్రేమను, కరుణరసాత్మకంగా వర్ణించడంతో ఇది ఒక అద్భుతమైన పద్యమై, ముఖ్యంగా కరుణ రసాన్ని నిండుగా ప్రదర్శించిన పద్యాల్లో ఒకటయ్యింది.

***
__________________
జాషువా గారి ఈ పద్యంలోని భావనలు కేవలం తెలుగు సాహిత్యానికి మాత్రమే పరిమితం కాలేదు. ప్రపంచ సాహిత్యంలో, ముఖ్యంగా పాశ్చాత్య కవిత్వంలో కూడా ఇలాంటి లోతైన, కరుణ రసాత్మకమైన భావాలను మనం చూడవచ్చు.
_________________

పైన ఉదహరించిన జాషువా గారి పద్యంలోని భావనలకు పాశ్చాత్య కవుల రచనలలో కొన్ని సారూప్యాలు చూద్దాం.

బిడ్డ మరణంపై కలిగే గాఢమైన దుఃఖం జాషువా పై పద్యంలో ప్రధానాంశం. ఈ భావనను లార్డ్ టెన్నిసన్ (1809-1892) తన ప్రసిద్ధ కావ్యం “In Memoriam A.H.H” లో అద్భుతంగా చిత్రీకరించారు. తన స్నేహితుడు ఆర్థర్ హాల్మ్ మరణం తర్వాత టెన్నిసన్ అనుభవించిన దుఃఖం, ఆధ్యాత్మిక సందేహాలు, శోకం ఆ కావ్యంలో కనిపిస్తాయి. అదేవిధంగా, ఎడ్గార్ అలన్ పో(1809-1849) 1845లో రాసిన తన కవిత్వం “The Raven” లో ఒక ప్రియురాలి మరణం తర్వాత కలిగే బాధను, నిస్సహాయతను శక్తిమంతంగా వర్ణించారు.

అలాగే గాఢమైన చీకటిని (ముదురుతమస్సు) ఒక తల్లి గుండెలోని దుఃఖానికి ప్రతీకగా చూపబడింది. ప్రకృతిలోని ఒక అంశాన్ని మానసిక స్థితికి అన్వయించడం ఇక్కడ జరిగింది. ఈ విధానం రొమాంటిక్ కవుల(Romantic poets)కవిత్వంలో ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది. విలియం వర్డ్స్‌వర్త్ (1770-1850) తన కవిత్వంలో ప్రకృతిని మానవ భావోద్వేగాలకు అద్దం పట్టేలా వర్ణించారు. ఉదాహరణకు, తన “Ode: Intimations of Immortality from Recollections of Early Childhood” లో ఒక శిశువు మరణం తర్వాత ప్రపంచం తన కాంతిని కోల్పోయినట్లు వర్ణిస్తారు. అదేవిధంగా, థామస్ హార్డీ(1840-1928) తన “The Darkling Thrush” కవితలో ఒక నిరాశామయమైన శీతాకాలపు ప్రకృతిని, మానవ నిరాశకు ప్రతీకగా చూపారు.

జాషువా ఈ పద్యంలో ఆ సమాధిపై వెలుగుతున్న చిన్న దీపం, అది ఆరిపోని ఒక తల్లి హృదయం అని కవి చెప్పడం ద్వారా, మరణం తర్వాత కూడా జ్ఞాపకాలు, దుఃఖం ఆరిపోవని సూచిస్తుంది. ఇది ఒక రకమైన ఆశ, విషాదం మధ్య జరిగే సంఘర్షణ. ఈ భావనను లార్డ్ బైరన్ తన కవిత “She Walks in Beauty” లో కొంతవరకు వ్యక్తం చేస్తారు. అందులో ఒక స్త్రీ అందం, ఆమె హృదయంలోని స్వచ్ఛత శాశ్వతమైనవని వర్ణిస్తారు. మరణం భౌతికమైనదే కానీ, ఆ జ్ఞాపకాలు, ప్రేమ శాశ్వతమని సూచిస్తారు. థామస్ గ్రే తన “Elegy Written in a Country Churchyard” లో సమాధులను చూస్తూ, జీవితం ఎంత తాత్కాలికమో, కానీ మరణం తర్వాత కూడా మిగిలి ఉండే జ్ఞాపకాలు, జీవితపు సారాంశం ఎంత ముఖ్యమో ఆలోచిస్తారు.

ఈ విధంగా జాషువా గారి పద్యంలోని భావాలు మన దేశంలోని కవులనే గాక, ప్రపంచంలోని చాలామంది కవుల హృదయాలను తాకిన సార్వత్రికమైన దుఃఖం, ప్రేమ, జ్ఞాపకాలకు సంబంధించినవి. ఇవి మానవ స్వభావంలోని లోతైన అంశాలను ఆవిష్కరిస్తాయి.

జాషువా పద్యకవిత్వ నిర్మాణంలో అసామాన్యమైన ప్రతిభను కనబరిచారు. ఆయన పద్యరచన వింటి నుండి దూసుకువచ్చే బాణంలా అలవోకగా సాగిపోతుంది. పద్యాల ఎత్తుగడ, పదాల కూర్పు అద్భుతంగా ఉంటాయి. సరస్వతి, తనను వరించిందని జాషువా చెప్పుకున్న మాటలు, ఆయన పద్యాలు చదువుతున్నప్పుడు అవి నిజమనిపిస్తాయి. జాషువా 130వ జయంతి సందర్భంగా వారికి జన్మదిన నివాళులు.

 

 

-విల్సన్ రావు కొమ్మవరపు
89 85 43 55 15