ప్రముఖ కవి ర్యాలీ ప్రసాద్ తెలుగు సాహిత్య లోకంలో, ముఖ్యంగా వచన కవిత్వ రంగంలో సుపరిచితమైన, పరిచయం అవసరం లేని పేరు. ఒక సున్నితమైన కవిగానే కాకుండా, లోతైన సామాజిక దృక్పథం, తాత్విక చింతన కలిగిన రచయితగా పేరుపొందారు. ఇప్పటిదాకా దాదాపు ముప్పై గ్రంథాలపైనే వెలువరించారు. 160 పైగా వివిధ అంతర్జాతీయ, జాతీయ, రాష్ట్ర స్థాయి పురస్కారాలు పొందారు.వచన కవిత్వం, దీర్ఘ కవితలతో పాటు కొన్ని ప్రాంతీయ చరిత్రలపై కూడా రచనలు చేశారు. తమస్(మతకల్లోలాల నేపథ్యంలో సాగే యుద్ధాలకు సంబంధించిన కవిత్వం), రాలినపూలు (హైకూ కవితల సంపుటి), ఆమని(కవితా సంపుటి),అల ఒక కల (ప్రణయ కవిత్వం),స్వప్న భాష(కవితా సంపుటి), తదనంతరం, కుంకుమ రేఖ, పునాసనీడ,ఆల్ఫా ఒమేగా, గోజంగి మొ.నవి. అల్లూరిసీతారామరాజు, చేగువేరా,గాంధీ,ఉయ్యాలవాడ,కొవ్వూరి బసివిరెడ్డి వంటి వారిపై కథాత్మక కవితలు రాశారు.
పెద్దాపురం వైభవం,రాజమహేంద్రి విశిష్టత,విశాఖ చరిత్ర,కోనసీమ, పిఠాపురం చరిత్ర (దీనిని పిఠాపురం వైభవం అని కూడా అంటారు)కాకినాడ చరిత్ర మొదలగు ప్రాంతీయ చరిత్రలపై కూడా కృషి చేశారు.
ఆయన రచనలకు జాతీయ, అంతర్జాతీయ, రాష్ట్ర స్థాయిలలో సుమారు నూట అరవైకి పైగా పురస్కారాలు అందుకున్నారు. ర్యాలీ ప్రసాద్ కవిత్వంలో సామాజిక స్పృహ, తాత్వికత, మరియు మానవీయ విలువలు ప్రధానంగా కనిపిస్తాయి. తనదైన డిక్షన్ (శైలి)తో కవిత్వాన్ని సామాన్యులకు కూడా అర్థమయ్యేలా రాయడం ఆయన ప్రత్యేకత.
___________________
కవితా శీర్షిక: ప్రతీరమ్
____________________
వట్టిపోయిన మనసుతో
దుఃఖం లేని లోకానికై పయనిస్తున్నాను
మెట్లన్నీ పాచిపట్టి వున్నాయి.
బతుకు వెచ్చదనపు క్షణాల్ని
శీతగాలి వేళలో నెమరేసుకుంటున్నాను
దారిలో తారలన్నీ దుప్పటి నేసుంచాయి
మిణుగురు వెళ్ళిన వెలుగు చారలో
మంచు మౌనం వహించి
కొండల నాచు పచ్చగా మెరుస్తుంది
నదిని తాకినపుడు
చేతికి కొంత నాగరికత అంటుకుంది
దేహాలు దేహాల్ని సృష్టించి రాలిపోయాయి
పుట్టడానికి ముందరి జ్ఞాపకంలో
పొగమంచును తెగనరుకుతున్న కిరణం
తేనెటీగలా జ్ఞాపకాలను పోగు చేసుకుంటే
కాలం వేటగాడిలా పిండుకు పోతుంది
వర్తమానాన్ని ఆరబెట్టి
రోజంతా వెలిగే చమురుతో పున్నమి
ఏడుపాయల కాంతిలో
ప్రతి భాగంలో ఒక్కోరంగును పొదువుకుని
నీటి బుడగలో యింద్రధనస్సు
ఆకాశం నుండి జారి చెరువంతా
ఒలికిన వెన్నెల
వెలుతురు ప్రస్తావనే చీకటికి తిలోదకమై
రాత్రి వెలిసిపోయి నీటిలో సూర్యదీపం
నీడ వెంట రాలేదంటే
వెలుతురులో ఉన్నట్టు కాదు
ఏడుపాపి నవ్వినట్లు
ఆకాశంలో మెరుపుతో పసిపాప
చేపపిల్లై మంచమ్మీద ఈదుతుంది
సముద్రం నుండి విడిపోయిన
నదిలో ఉప్పును వెతుకుతూ
వాయిద్యాలన్నీ కలిసి
నిశ్శబ్ద ఏకాంతాన్ని సృష్టించాయి
(ప్రతీరమ్ = గట్టు)
– ర్యాలీ ప్రసాద్
94945 53425
(ఆంధ్రజ్యోతి ఆదివారం 29 జూన్,2025)
________________________
ర్యాలీ ప్రసాద్ రాసిన “ప్రతీరమ్” కవిత ఆధునిక తెలుగు కవిత్వంలో ఒక విలక్షణమైన కవితగా చెప్పవచ్చు. కవి ర్యాలీ ప్రసాద్ తన అంతర్మథనాన్ని, ప్రకృతితో మమేకమైన అనుభవాలను, తాత్విక చింతనను ఈ కవిత ద్వారా ఆవిష్కరించారు. కవితా నిర్మాణం, భాష, భావ వ్యక్తీకరణలో ప్రత్యేకత కనిపిస్తుంది.
“ప్రతీరమ్” అంటే గట్టు అని కవి స్వయంగా కవిత చివరిలో వివరించారు. ఈ కవితకు ఈ శీర్షిక సముచితంగానే ఉంది. జీవిత ప్రవాహంలో గట్టు వంటి ఒక స్థిరమైన, అంతర్ముఖమైన ప్రదేశం నుండి కవి లోకాన్ని, తనను తాను పరిశీలిస్తున్న భావనను ఇది సూచిస్తుంది. దుఃఖం లేని లోకానికై పయనం, జ్ఞాపకాల నెమరువేతలు వంటి అంశాలు ఈ గట్టుపై నిలబడి చూసిన దృశ్యాలుగానే కనిపిస్తాయి.
‘భాషా సౌందర్యం, పదచిత్రాలు’:
కవిత్వం అంతటా గ్రామీణ, సహజమైన పదాలతో పాటు, ఆలోచనలను రేకెత్తించే పదప్రయోగాలు ఉన్నాయి. నిశ్చయ వాక్యాలు ఉన్నాయి.
మొదటి ఆవృతంలో “వట్టిపోయిన మనసుతో” అనే ప్రయోగం.. మనసులోని శూన్యతను, నిర్వేదాన్ని సూచిస్తుంది.
రెండవ ఆవృతంలో “మెట్లన్నీ పాచిపట్టి వున్నాయి” అనే వాక్యంలో జీవితంలోని స్తబ్దతను, కాలానుగుణ మార్పును ధ్వనిస్తుంది.
మూడవ ఆవృతంలో “తారలన్నీ దుప్పటి నేసుంచాయి” అనే దానిలో..రాత్రి వేళ ఆకాశాన్ని కమ్మేసిన నక్షత్రాలను ఒక అందమైన దృశ్యంగా చిత్రీకరించారు కవి ప్రసాద్.”మంచు మౌనం వహించి” అనే మూడు పదాల వాక్యం..ప్రకృతిలోని ప్రశాంతతను, నిశ్శబ్దాన్ని వ్యక్తం చేస్తుంది. “చేతికి కొంత నాగరికత అంటుకుంది” అన్నప్పుడు,నదిని తాకడం ద్వారా వచ్చిన అనుభవం, ఇది మనిషి ప్రకృతితో మమేకమైనప్పుడు పొందే పరివర్తనకు ప్రతీకగా భావింపవచ్చు.
నాలుగవ ఆవృతంలో “తేనెటీగలా జ్ఞాపకాలను పోగు చేసుకుంటే / కాలం వేటగాడిలా పిండుకు పోతుంది” అనే వాక్యంలో..కాలం యొక్క క్రూరత్వాన్ని, జ్ఞాపకాలు ఎంత విలువైనవైనా అవి శాశ్వతం కాదనే సత్యాన్ని చాలా అందంగా చెప్పారు.
ఐదవ ఆవృతంలో “నీటి బుడగలో యింద్రధనస్సు” వాక్యం క్షణికమైన అందాన్ని, జీవితంలోని తాత్కాలిక సంతోషాలను సూచిస్తుంది.
ప్రతీకాత్మకత(symbolism), బింబ కల్పన(imagery): కవితలోని కొన్ని వాక్యాల్లో ప్రతీకలు, బింబకల్పనలు కనిపిస్తున్నాయి.
ప్రతీకాత్మకత” (Symbolism) అనేది వచన కవిత్వంలో బింబ కల్పన (imagery)తో పాటు మరొక ముఖ్యమైన అంశం. ప్రతీకాత్మకత అంటే ఒక వస్తువు, రంగు, సంఘటన లేదా వ్యక్తిని దాని సాధారణ అర్థానికి మించి ఒక అమూర్త భావనను లేదా ఆలోచనను సూచించడానికి ఉపయోగించడం. ఇది కేవలం ఒక చిత్రాన్ని సృష్టించడమే కాదు, ఆ చిత్రం ద్వారా ఒక లోతైన అర్థాన్ని, భావోద్వేగాన్ని లేదా తత్వాన్ని తెలియజేయడం. బింబ కల్పన (Imagery) నేరుగా ఇంద్రియాలకు సంబంధించిన అనుభూతిని కలిగిస్తే, ప్రతీకాత్మకత ఆ ఇంద్రియ అనుభూతిలో దాగి ఉన్న లేదా ఒక అదనపు అర్థాన్ని జోడిస్తుంది.
అలాగే వచన కవిత్వంలో “బింబ కల్పన” (Imagery) చాలా ముఖ్యమైన అంశం. బింబ కల్పన అంటే కవి తన పదాలతో పాఠకుల మనస్సులో ఒక చిత్రాన్ని, అనుభూతిని, వాసనను, రుచిని లేదా ధ్వనిని సృష్టించడం. ఇది కేవలం వర్ణన కాదు, పంచేంద్రియాలకు సంబంధించిన అనుభవాలను మేల్కొల్పడం. వచన కవిత్వంలో బింబ కల్పన ద్వారా, కవి..వియుక్త(అబ్స్ట్రాక్ట్) భావనలను కూడా స్పష్టంగా, అనుభవపూర్వకంగాతెలియజేయగలగడం. అలా తెలియజేసినవే పైన తెలిపిన ఇమేజరిస్.
ఈ కవితలో కనిపించే కొన్ని ప్రతీకాత్మకత,బింబ కల్పనలు ఈ క్రింది వాక్యాల్లో మనం గమనించవచ్చు.
“దుఃఖం లేని లోకానికై పయనిస్తున్నాను”: మానసిక శాంతిని కోరుతూ చేసే అంతర్గత ప్రయాణం.
“శీతగాలి వేళలో నెమరేసుకుంటున్నాను”: ప్రతికూల పరిస్థితులలో గతంలోని మంచి క్షణాలను గుర్తు చేసుకోవడం.
“పొగమంచును తెగనరుకుతున్న కిరణం”: అంధకారాన్ని తొలగించి వెలుగును ప్రసాదించే ఆశకు ప్రతీక.
“వెలుతురు ప్రస్తావనే చీకటికి తిలోదకమై”: వెలుగు యొక్క ఆధిపత్యాన్ని, చీకటిపై దాని విజయాన్ని సూచిస్తుంది.
“సముద్రం నుండి విడిపోయిన నదిలో ఉప్పును వెతుకుతూ”: మనిషి తన మూలాలను, అస్తిత్వాన్ని వెతుక్కోవడం.
తాత్విక చింతన:
తాత్విక చింతన అంటే కవిత్వం ద్వారా జీవితం, మరణం, ప్రేమ, ద్వేషం, సత్యం, అసత్యం, మానవ సంబంధాలు, అస్తిత్వం, సమాజం, ప్రకృతి వంటి గొప్ప ప్రశ్నలను, లోతైన ఆలోచనలను వ్యక్తీకరించడం. ఇది కేవలం భావోద్వేగాలను పంచుకోవడం మాత్రమే కాదు, వాటి వెనుక ఉన్న ఒక తాత్విక దృక్పథాన్ని ఆవిష్కరించడం.ఈ కవితలో జీవితం, మరణం, కాలం, అస్తిత్వం వంటి లోతైన తాత్విక అంశాలు అంతర్లీనంగా ఉన్నాయి. “దేహాలు దేహాల్ని సృష్టించి రాలిపోయాయి”, “పుట్టడానికి ముందరి జ్ఞాపకంలో” వంటి వాక్యాలు సృష్టి, నాశనం చక్రం గురించి ఆలోచింపజేస్తాయి.
లయ, స్వేచ్ఛా పద్యం:
వచన కవిత్వమంటేనే నిర్దిష్ట ఛందస్సు, ప్రాస నియమాలు లేనిది. అయినప్పటికీ, వాక్య నిర్మాణంలో, పదాల కూర్పులో ఒక అంతర్గత లయ ఈ కవితలో కనిపిస్తుంది, ఇది భావ వ్యక్తీకరణకు మరింత స్వేచ్ఛను ఇచ్చింది.
ముగింపు వాక్యంలో:
“వాయిద్యాలన్నీ కలిసి నిశ్శబ్ద ఏకాంతాన్ని సృష్టించాయి”అనే ముగింపు చాలా శక్తివంతమైనది. శబ్దాల కలయికతో నిశ్శబ్దాన్ని సృష్టించడం విరుద్ధంగా అనిపించినా, ఇది ఒక లోతైన ప్రశాంతతను, ఏకాంతాన్ని సూచిస్తుంది, కవిత యొక్క అంతర్ముఖ స్వభావాన్ని బలపరుస్తుంది.
అర్థ వివరణ అవసరం లేకుండా చేయడం అనేది వచన కవిత్వంలో వాంఛితం.ఈ కవిత చివరిలో “ప్రతీరమ్ = గట్టు” అని కవి స్వయంగా వివరించారు. ఇది శీర్షిక యొక్క అర్థాన్ని స్పష్టం చేసినప్పటికీ, ఒక అత్యున్నత స్థాయి కవిత్వంలో శీర్షిక లేదా దాని అర్థం కవిత అంతటా అంతర్లీనంగా వ్యక్తపరచబడి, పాఠకుడు స్వయంగా అర్థం చేసుకునేలా ఉండాలి. దీనివల్ల కవితకు మరింత లోతు, ఆత్మాశ్రయత వస్తుంది. శీర్షికను అంతర్లీనంగా మరింత స్పష్టం చేసే పదప్రయోగాలు, బింబాలను కవితలో చేర్చడం ద్వారా ఈ వివరణ అవసరం లేకుండా చేయవచ్చు.
***
“ప్రతీరమ్” కవితలోని కొన్ని పదప్రయోగాలు, భావనలు పాశ్చాత్య, ఆధునిక సాహితీవేత్తల రచనల్లో కనిపించే కొన్ని పోకడలను మనం గుర్తించవచ్చు.
బింబ కల్పన (Imagism):
ఎజ్రా పౌండ్, టి.ఎస్. ఇలియట్ వంటి బింబ వాద (Imagist) కవులు స్పష్టమైన, నిర్దిష్టమైన దృశ్యాలను, భావనలను పదాల ద్వారా చిత్రించే ప్రయత్నం చేశారు. “తారలన్నీ దుప్పటి నేసుంచాయి”, “మిణుగురు వెళ్ళిన వెలుగు చారలో”, “మంచు మౌనం వహించి” వంటి ప్రయోగాలు బింబ వాద కవిత్వానికి దగ్గరగా ఉన్నాయి, ఇవి పాఠకుడి మనసులో స్పష్టమైన చిత్రాలను సృష్టిస్తాయి.
అస్తిత్వవాద (Existentialism) ఛాయలు:
“దుఃఖం లేని లోకానికై పయనిస్తున్నాను”, “దేహాలు దేహాల్ని సృష్టించి రాలిపోయాయి”, “సముద్రం నుండి విడిపోయిన నదిలో ఉప్పును వెతుకుతూ” వంటి వాక్యాలు మానవ అస్తిత్వం, జీవితం యొక్క అర్థం, ఒంటరితనం, ఉనికి కోసం అన్వేషణ వంటి అస్తిత్వవాద భావనలను ప్రతిధ్వనిస్తాయి. ఆల్బర్ట్ కాము, జీన్-పాల్ సార్త్రే వంటి రచయితల రచనల్లో ఇలాంటి అన్వేషణ కనిపిస్తుంది.
కాలంపై దృష్టి (Focus on Time):
“తేనెటీగలా జ్ఞాపకాలను పోగు చేసుకుంటే / కాలం వేటగాడిలా పిండుకు పోతుంది అనే వాక్యాలు కాలం యొక్క క్షణికత్వాన్ని, దాని అజేయమైన శక్తిని వివరిస్తాయి. మార్సెల్ ప్రౌస్ట్ “Remembrance of Things Past” లో జ్ఞాపకాలను, కాలాన్ని లోతుగా విశ్లేషించారు. కాలం మనిషి జ్ఞాపకాలను ఎలా ప్రభావితం చేస్తుందో, వాటిని ఎలా మారుస్తుందో ఈ కవితా వాక్యాలు సూచిస్తాయి.
విరుద్ధాల కలయిక (Paradox):
“వాయిద్యాలన్నీ కలిసి నిశ్శబ్ద ఏకాంతాన్ని సృష్టించాయి” అనేది ఒక విరుద్ధాల కలయిక. ఇది “లెస్ నాయిస్ కన్ఫ్యూజెస్, బట్ నో నాయిస్ కన్ఫ్యూజెస్ మోర్” (Less noise confuses, but no noise confuses more) వంటి ఆధునిక చింతనను గుర్తుకు తెస్తుంది. ఇది ఆధునిక కవిత్వంలో కనిపించే ఒక సాధారణ శైలి, ఇక్కడ విరుద్ధమైన భావనలను పక్కపక్కన పెట్టి లోతైన అర్థాన్ని సృష్టిస్తారు.
ప్రకృతి మానవీకరణ (Personification of Nature):
“మంచు మౌనం వహించి” వంటి ప్రయోగాలు ప్రకృతిని మానవ లక్షణాలతో వర్ణించడాన్ని సూచిస్తాయి. ఇది పాశ్చాత్య రొమాంటిక్ కవిత్వం (ఉదాహరణకు, విలియం వర్డ్స్వర్త్) లో సాధారణంగా కనిపిస్తుంది, ఇక్కడ ప్రకృతిని కేవలం నేపథ్యంగా కాకుండా, ఒక జీవిగా, స్నేహితుడిగా, గురువుగా చూస్తారు.
సారాంశంలో, ర్యాలీ ప్రసాద్ గారి “ప్రతీరమ్” కవిత తెలుగు ఆధునిక కవిత్వంలో ఒక ముఖ్యమైన రచన. ఇది సంప్రదాయ కవితా సూత్రాలను అనుసరిస్తూనే, ఆధునిక భావజాలం, ప్రయోగాత్మకతను మేళవించింది. దీనిలోని పదప్రయోగాలు, భావ వ్యక్తీకరణలు పాశ్చాత్య, ఆధునిక సాహిత్యంలోని అనేక కవితా ధోరణులతో సాదృశ్యాలను కలిగి ఉన్నాయి, ఇది కవిత యొక్క సార్వత్రికతను, లోతును తెలియజేస్తుంది.
కొన్ని చోట్ల మరింత స్పష్టత,అర్థ వివరణ అవసరం లేకుండా చేయడం, పదాల పునరుక్తిని తగ్గించడం (అవసరమైతే), భాషలోని సంక్లిష్టతను సరళీకరించడం వంటివి సూచనలు మాత్రమే.
ప్రతి కవికి ఒక ప్రత్యేకమైన శైలి ఉంటుంది, దానిని గౌరవించడం చాలా ముఖ్యం.ఇది కవి యొక్క సృజనాత్మక స్వేచ్ఛను గౌరవిస్తూ, కేవలం ఒక విశ్లేషణ కోణంలో మాత్రమే, కవి అనుమతితో పై కవితపై వ్యాఖ్యానం చేయడం జరిగింది. కొందరు ఈ వ్యాఖ్యానాన్ని కూడా వ్యాఖ్యానించవచ్చు. చదివి మిన్నకుండిపోవచ్చు కూడా.
# -విల్సన్ రావు కొమ్మవరపు
