కథా శిల్పి, మానవతావాది - మధురాంతకం రాజారాం

తెలుగు కథా సాహిత్యంలో రాయలసీమ జనజీవనానికి, ఆ ప్రాంతపు మాండలికానికి ఒక విశిష్టమైన గౌరవాన్ని, గుర్తింపును తెచ్చిన అగ్రగణ్య రచయిత మధురాంతకం రాజారాం. అక్షరాన్ని ఆయుధంగా కాకుండా, పాఠకుడి హృదయాన్ని తాకే ఒక ఆత్మీయ పలకరింపుగా మార్చిన కథాశిల్పి ఆయన. సాహిత్యం అంటే కేవలం కల్పన కాదు, అది మనిషిని మనిషిగా ప్రేమించడం నేర్పే ఒక సాధనం అని నమ్మిన రాజారాం, తన రచనల ద్వారా వాస్తవికతకు పట్టం కట్టారు.

బాల్యం, వృత్తి: మధురాంతకం రాజారాం చిత్తూరు జిల్లాలోని మొగరాల గ్రామంలో 1930 అక్టోబర్ 5న జన్మించారు. ఒక సామాన్య మధ్యతరగతి కుటుంబంలో పుట్టిన ఆయన, తన చుట్టూ ఉన్న సమాజాన్ని నిశితంగా గమనించే గుణాన్ని చిన్నప్పుడే అలవరుచుకున్నారు. వృత్తిరీత్యా ఉపాధ్యాయునిగా సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల పాటు సేవలు అందించిన ఆయన అనుభవాలే, ఆయన కథల్లోని క్రమశిక్షణకు, నైతిక విలువలకు, సున్నితమైన హాస్యానికి పునాదులు వేశాయి. ఆయన ఉపాధ్యాయునిగా కేవలం పాఠాలు చెప్పడమే కాకుండా, విద్యార్థుల మనస్తత్వాలను చదివారు. అందుకే ఆయన కథల్లోని పాత్రలు రక్తమాంసాలతో సంచరిస్తున్నట్లు అనిపిస్తాయి.

రాజారాం కథా ప్రస్థానం: రాజారాం గారి కథా ప్రస్థానంలో ప్రధానంగా మూడు అంశాలు కనిపిస్తాయి:

1. రాయలసీమ ప్రతిబింబం: రాజారాం కంటే ముందు సాహిత్య లోకంలో రాయలసీమ అంటే కేవలం కరువు, ఫ్యాక్షన్ గొడవలే అనే ఒక బలమైన అభిప్రాయం ఉండేది. కానీ, ఆయన ఆ ప్రాంతంలోని పేదరికం వెనుక ఉన్న సాత్వికతను, మనుషుల మధ్య ఉండే గాఢమైన మమకారాన్ని కథా వస్తువులుగా మార్చి లోకానికి పరిచయం చేశారు.

2. మాండలిక సొగసు: చిత్తూరు జిల్లా యాసను, గ్రామీణ ప్రజల సంభాషణలను సహజంగా పేర్చి, కథలకు మట్టి వాసనను అద్దారు. ఆయన వాడిన భాషలో ఒక రకమైన ‘తీయని కారం’ ఉంటుంది.

3. మధ్యతరగతి మనస్తత్వం: ఆర్థిక ఇబ్బందులు ఉన్నప్పటికీ, సామాన్యుడు తన నైతికతను కోల్పోకుండా ఎలా జీవించగలడో ఆయన తన రచనల్లో అద్భుతంగా చిత్రించారు.

ప్రసిద్ధ రచనలు – సామాజిక విశ్లేషణ: రాజారాం గారి కలం నుండి సుమారు 400 కథలు వెలువడ్డాయి. వాటిలో ‘తాను వెలిగించిన దీపాలు’ ఒక ఆదర్శవంతమైన కథ. ఒక ఉపాధ్యాయుడు సమాజం కోసం, విద్యార్థుల భవిష్యత్తు కోసం పడే తపనను ఇందులో చూడవచ్చు. అలాగే ‘బుజ్జిగాడి బెంచి’ కథ ద్వారా ప్రభుత్వ పాఠశాలల దుస్థితిని, అక్కడి ఉపాధ్యాయుల ఆవేదనను కళ్లకు కట్టారు. ‘నమ్మిన బంటు’ కథ మనిషికి, మూగజీవానికి మధ్య ఉండే అనుబంధాన్ని ఆర్ద్రంగా వివరిస్తుంది. వీటితో పాటు ‘పుణ్యభూమి’ లాంటి కథల్లో స్వాతంత్ర్యానంతర భారత దేశంలోని విలువలకు, ఆచరణకు మధ్య ఉన్న వైరుద్యాన్ని ఎండగట్టారు. ‘చిన్నమ్మ’ కథలో స్త్రీ మూర్తి ఓర్పును, కుటుంబ వ్యవస్థలోని సంక్లిష్టతలను సున్నితంగా ఆవిష్కరించారు. ఆయన నవలలు ‘త్రిశంకు స్వర్గం’, ‘రేపటి వెలుగు’ సామాజిక మార్పును ఆకాంక్షించే దిక్సూచీలు.

ఎడారి కోయిల – ఒక కళాఖండం: రాజారాం సృజించిన కథల్లో ‘ఎడారి కోయిల’ ఒక అద్భుతమైన కళాఖండం. ఈ కథా శీర్షికలోనే ఒక గాఢమైన అర్థం దాగి ఉంది. వర్షాలు లేక, పంటలు పండక, తాగడానికి నీరు దొరకక ఎండిపోయిన రాయలసీమ భూమిని ఆయన ‘ఎడారి’తో పోల్చారు. కన్న కొడుకు దూరమై, విదేశాల్లో స్థిరపడి, కనీసం పలకరించడానికి కూడా రాకపోవడం అనేది ఆ తల్లిదండ్రుల పాలిట ఒక ‘ఎడారి’ లాంటి శూన్యం. కష్టపడి చదివించిన కొడుకు సంపద వ్యామోహంలో పడి మూలాలను మర్చిపోవడం ఇక్కడ రచయిత చిత్రించిన సామాజిక వాస్తవికత. వాళ్ళ ఆశల కోయిల మనవడు.

కొడుకు రాలేదన్న దిగులుతో ఉన్న ఆ వృద్ధ దంపతుల జీవితాల్లోకి, మనవడు అడ్రస్ వెతుక్కుంటూ రావడం నిజంగా ఎడారిలో కోయిల కూసినట్లే ఉంటుంది. ఆ పిల్లవాడు పడే కష్టాలు, తన మూలాల పట్ల చూపే ఆరాటం ఈ కథకు ప్రాణం. మనవడు వచ్చాడంటే కేవలం ఆ ఇల్లు మాత్రమే కాదు, ఊరంతా సంబరపడటం అనేది మన తెలుగు పల్లెల్లో ఉండే గొప్పతనం. ఈ కథలో ఆర్థిక ఇబ్బందులు ఉన్నప్పటికీ, మనిషి తనలోని మానవత్వాన్ని ఎలా కాపాడుకుంటాడో పాఠకులకు అర్థమవుతుంది.

భాషాంతరీకరణ – సాహిత్య వారధి: రాజారాం కేవలం తెలుగుకే పరిమితం కాలేదు. ఆయనకు తమిళ భాషపై విశేషమైన పట్టు ఉండేది. తమిళ రచయిత జయకాంతన్ రచనలను తెలుగులోకి అనువదించి, రెండు సంస్కృతుల మధ్య అనుసంధానకర్తగా నిలిచారు. అనువాదం కూడా ఒక సృజనాత్మక ప్రక్రియే అని ఆయన నిరూపించారు. ఆయన కథా సంపుటాలైన ‘కమ్మని చదువు’, ‘రేపటి ప్రపంచం’,‘వర్షించిన మేఘం’, ‘ప్రాణదాత’ వంటివి తెలుగు పాఠకులకు నిత్య పారాయణ గ్రంథాలు.

వ్యక్తిత్వం – జీవనశైలి: రాజారాం గారి వ్యక్తిత్వం ఆయన రచనల లాగే చాలా సరళంగా, హుందాగా ఉండేది. ప్రశంసలకు పొంగిపోవడం, విమర్శలకు కుంగిపోవడం ఆయన నిఘంటువులో లేవు. ఉపాధ్యాయునిగా ఆయన సంపాదించిన క్రమశిక్షణ ఆయన రచనల్లోని వాక్యనిర్మాణంలో కనిపిస్తుంది. ఆయన దగ్గరకు వచ్చే వర్ధమాన రచయితలకు ఆయన ఒక మార్గదర్శిగా ఉండేవారు. ‘కథ అంటే సంఘటనల సమాహారం కాదు, అది హృదయాల సంభాషణ’ అని ఆయన తరచుగా చెప్పేవారు. ఆడంబరాలకు దూరంగా, ఒక సామాన్య రిటైర్డ్ ఉపాధ్యాయునిగా జీవిస్తూనే, సాహితీ ప్రపంచంలో ఒక అసామాన్య శిఖరంగా ఎదిగారు.

పురస్కారాలు: రాజారాం సాహిత్య కృషికి గుర్తింపుగా ఎన్నో పురస్కారాలు లభించాయి.

1968లో ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం, 1993లో ‘మధురాంతకం రాజారాం కథలు’ సంపుటికి కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు, 1994లో శ్రీ కృష్ణదేవరాయ విశ్వవిద్యాలయం నుండి గౌరవ డాక్టరేట్‌, వీటితో పాటు కొండేపూడి శ్రీనివాసరావు సాహితీ సత్కారం, గోపీచంద్ పురస్కారం వంటి పలు గౌరవాలు ఆయనను వరించాయి.

____________________

గ్రామీణ జీవితాన్ని, సామాన్యుల అంతరంగాన్ని ఆవిష్కరించడమే లక్ష్యంగా సాగిన రాజారాం ప్రయాణం 2000 ఏప్రిల్ 1న ముగిసింది. భౌతికంగా ఆయన మన మధ్య లేకపోయినా, ఆయన సృష్టించిన పాత్రలు, ఆ చిత్తూరు యాస గుబాళింపులు తెలుగు పాఠకుల హృదయాల్లో శాశ్వతంగా నిలిచి ఉంటాయి. ఆయన కథలు చదువుతుంటే మనల్ని మనం ఒక అద్దంలో చూసుకున్నట్లుగా ఉంటుంది. హింస, విద్వేషం రాజ్యమేలుతున్న ప్రస్తుత కాలంలో, మనిషిని మనిషిగా ప్రేమించమనే రాజారాం గారి సందేశం అత్యంత ఆవశ్యకం. రాయలసీమ మాండలికానికి ఆయన కల్పించిన గౌరవం, తెలుగు కథా చరిత్రలో ఒక సువర్ణ అధ్యాయం.
_______________________

సాహిత్య పరిశోధనలు – గుర్తింపు:
రాజారాం గారి సాహిత్యం కేవలం పాఠకుల ఆదరణకే పరిమితం కాలేదు, అది అకడమిక్ రంగంలో గొప్ప పరిశోధనా వస్తువుగా మారింది. కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ కోరిక మేరకు ప్రముఖ రచయిత సింగమనేని నారాయణ గారు రాజారాం గారి జీవితం, సాహిత్యంపై ఒక సమగ్రమైన మోనోగ్రాఫ్ (లఘు సిద్ధాంత వ్యాసం) రాశారు. ఇందులో రాజారాం గారి కథా శిల్పాన్ని, ఆయన పాటించిన నైతిక విలువలను లోతుగా విశ్లేషించారు.

విశ్వవిద్యాలయాల్లో పరిశోధనలు: శ్రీ వేంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయం (SVU), శ్రీ కృష్ణదేవరాయ విశ్వవిద్యాలయం (SKU) వంటి సంస్థల్లో రాజారాం గారి కథల్లోని ‘మానవతావాదం’, ‘రాయలసీమ మాండలికం’ అనే అంశాలపై పలువురు విద్యార్థులు ఎం.ఫిల్, పిహెచ్.డి పరిశోధనలు చేసి పట్టాలు పొందారు.

అంతర్జాతీయ గుర్తింపు: ఆయన రాసిన ‘చిన్ని ప్రపంచం – సిరివాడ’ అనే నవల దాని సామాజిక ప్రాముఖ్యత దృష్ట్యా రష్యన్ భాషలోకి అనువదించబడటం విశేషం. అది తెలుగు కథా కీర్తిని అంతర్జాతీయ స్థాయికి తీసుకెళ్లింది. ఆయన కథలు హిందీ, ఇంగ్లీష్, కన్నడ, తమిళ భాషల్లోకి కూడా అనువాదమయ్యాయి

మరికొన్ని ప్రసిద్ధ రచనలు – అంతర్లీన సందేశం: ఆయన రాసిన మరికొన్ని కథలు పాఠకులపై చెరగని ముద్ర వేశాయి. ‘పుణ్యభూమి’ కథలో స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత సమాజంలో పెచ్చుమీరిన అవినీతిని, సామాన్యుడి నిస్సహాయతను ఎండగట్టారు. ‘చిన్నమ్మ’లో ఒక మధ్యతరగతి గృహిణి పడే వేదనను, ఆమెలోని సహనాన్ని చిత్రించారు. ఈ కథ స్త్రీవాద కోణంలో కాకుండా మానవీయ కోణంలో సాగుతుంది. ‘హాలికులు కుశలమా’ లో వ్యవసాయ రంగంలోని సంక్షోభాన్ని, రైతు జీవన చిత్రాన్ని అద్భుతంగా ఆవిష్కరించారు. ‘పరమానంద శిష్యులు’ఆయన తొలి నాళ్లలో రాసిన కథా గేయం (1951), దీని ద్వారా ఆయనలోని కవిత్వం కూడా బయటపడింది.

తమిళ అనువాదాలు: జయకాంతన్ రాసిన ‘చిత్త సుందరి’ వంటి నవలలను ఆయన తెలుగులోకి తెచ్చి, తమిళ-తెలుగు సాహిత్య వారధిగా నిలిచారు.

వ్యక్తిత్వం – నిరాడంబర శిఖరం: రాజారాం గారి వ్యక్తిత్వం ఆయన వాక్యాల వలెనే చాలా పారదర్శకంగా ఉండేది. ’మనం రాస్తూనే ఉండాలి, అదే మన జీవన విధానం కావాలి’ అని ఆయన నిరంతరం చెప్పేవారు.

ఆయన కేవలం రచయితగానే కాకుండా, చిత్తూరు జిల్లా సాహిత్య చరిత్రను గ్రంథస్థం చేయడంలో కీలక పాత్ర పోషించారు. ఉపాధ్యాయునిగా ఆయన చూపిన నిబద్ధత, క్రమశిక్షణే ఆయన సాహిత్యాన్ని అంత ‘నిర్మలంగా’ మార్చాయి. ఆయన దగ్గరకు వచ్చే కొత్త రచయితలను ఆయన ఎంతో ప్రేమగా ప్రోత్సహించేవారు. ‘కథ అంటే కేవలం ఒక సంఘటన కాదు, అది పాఠకుడి మెదడులో ఒక ఆలోచనను రేకెత్తించే ఒక విత్తనం’ అని ఆయన నమ్మేవారు. రాయల సీమ రచయితల్లో అగ్రస్థానాన్ని అధిరోహించిన గొప్ప రచయిత మధురాంతకం.